Как Колас пошел на охоту на тетеревов, а заплатил за корову. Вышла книга новых исторических анекдотов об известных белорусах

Герои книги - знаковые для белорусской культуры персоны, они попали и на обложку издания в карикатурах Константина Куксо.

Книга исторических и литературных анекдотов об известных белорусах вышла в Минске. «Беларускі гістарычны і літаратурны анекдот» - вторая по счету книга в этом жанре от известного журналиста и литератора Сергея Шапрана. Первая книга исторических анекдотов была издана пять лет назад, и автор, по его словам, был убежден, что собрал в ней все, что можно было собрать.

- А уже на следующий день после выхода книги вспомнились истории из жизни Рыгора Бородулина, о которых я совершенно забыл. С этого и начала писаться-собираться новая книга, - рассказал Шапран историю появления второй книги.

Как и в первой, ее герои - люди, которые не нуждаются в особом представлении: Алесь Адамович, Заир Азгур, Максим Богданович, Янка Брыль, Геннадий Буравкин, Нил Гилевич, Аркадий Кулешов, Янка Купала, Игорь Лученок, Владимир Мулявин, Марк Шагал - всего 100 героев и 500 историй.

Часть из них Шапран записал непосредственно за самими героями, например, историю о том, как Рыгор Бородулин позвонил Василю Быкову и предложил назвать книгу о нем «Васілёк у жыце Беларушчыны». В ответ Василь Владимирович заметил: «Калі б я малады памёр, дык было б рамантычна. А так лепей назваць «Куст асоту ў жыце Беларушчыны».

Или история о том, как автор всеми любимых «Белых рос» кинорежиссер Игорь Добролюбов, будучи в Болгарии, встретился инкогнито со знаменитой провидицей Вангой. Она тут же спросила: «А что тут делает этот руснак?» И затем все подробно рассказала Добролюбову - и про его погибшего под Сталинградом отца, и про мать, и про дедушку с бабушкой. В ответ кинорежиссер онемел - никто, кроме него, не знал этих подробностей.

Литературный и исторический анекдот - это не всегда смешно, но большинство историй все же вызывают улыбку. Например, такая: после того, как Мария Каменская и Константин Мицкевич поженились, молодая нашла записную книжку у мужа с любовной лирикой. «Што гэта?» - сурово спросила она. «Гэта ж я табе прысвячаў!» - начал оправдываться Колас. «Я зразумела, што мне, але чаму тут пасля шлюбу нічога не дабавілася?»

Или анекдот, записанный за Янкой Брылем. Тот говорил, что временами Короткевич был не совсем точен в своих произведениях. Например, его герои едут аж пять дней из Любчи до Новогрудка, где дорога всего двадцать два километра. «Яму гаворыш, што там быць не можа, а ён рагоча!» - вспоминал Брыль. И тут кто-то из писателей возразил: «На гэтай дарозе чатыры карчмы - усё можа быць!»

Именно такими предстают на страницах книги классики - без купюр и глянца.

В книгу вошло 500 историй о белорусских писателях, художниках, артистах, режиссерах.

Шчодры Колас

Пры жыцці Якуба Коласа хадзілі легенды пра яго скупаватасць, нават сквапнасць. Ягоны літаратурны сакратар Максім Лужанін сведчыў, што Колас сапраўды не любіў марных трат і патрабаваў акуратна гасіць святло, выходзячы з пакоя; у гасцініцах не напальваць залішне печаў; не марнаваць і не выкідаць рэчаў, прыдатных да ўжытку. Ён нават, эканомячы паперу, пісаў на другім баку чарнавікоў. Гэтаксама і яго малодшы сын Міхась пацвярджаў, што грошы на ўсялякія забаўкі бацька сапраўды ашчаджаў, але калі бачыў, што ў чалавека бяда, мог без ваганняў дапамагчы.

Так, убачыўшы аднойчы на рынку жанчыну, што сядзела на возе і плакала, Колас запытаўся, хто яе пакрыўдзіў. Высветлілася, што мужчыны пакінулі ёй на захоўванне падэшвы, купленыя для чаравікоў, і адышліся выпіц, а пакуль яна таксама некуды адлучалася, нехта скраў тыя падэшвы.

- А колькі яны каштуюць? - пацікавіўся Колас.

- Паночку, не ведаю...

І Колас, сам ацаніўшы зніклыя падэшвы, тут жа даў гаротніцы грошай. Калі ж іншым разам мясцовы жыхар, сустрэты падчас палявання на цецярукоў, паскардзіўся на тое, што сканала ягоная адзіная карова, Колас таксама паабяцаў грошай. І насамрэч прывёз - цэлых тры тысячы. Пасля сямейнікі жартам казалі яму:

- Твае цецерукі каштавалі столькі ж, колькі карова!

Зрэшты, гэтая гісторыя таксама абрасла легендамі: казалі, што Колас дапамог не дзеду, а бабулі, дый пасля таго, як яна напісала яму пісьмо, у якім распавяла пра любую кароўку, што дачасна сканала.

Павіншаваў

Запіс у дзённіку Барадуліна:

«19 чэрвеня. Званю Быкаву, падымае трубку Ірына Міхайлаўна. Віншую і сёння з днём нараджэння.

- Вы не першы. А 4-й гадзіне раніцы прынеслі тэлеграму. Дык мы ад радасці так і не заснулі.

Што значыць пастарацца…»

Шагал і дзядзя Зюся

Калі Шагал, яшчэ хлапчуком, намаляваў партрэт свайго дзядзі Зюсі, які быў цырульнікам і адзіны з усёй радні ганарыўся пляменікам, той спачатку зірнуў на холст, пасля ў люстэрка, падумаў і сказаў:

- Не ўжо, пакінь сабе!

Валянціна

Калі ў сям’і Ксеніі і Аркадзя Куляшовых нарадзілася дачка, яна доўгі час заставалася без імя: прайшоў студзень, прамінуў люты, пайшоў ужо сакавік, а бацькі ўсё не маглі абраць імя. Маці хацела назваць Ганнай - у гонар любімай гераіні рамана «Зачарованая душа» Рамэна Ралана, але бацька не згаджаўся, бо ў такім выпадку яна стала б Ганнай Аркадзьеўнай, што, як вынікала з той жа літаратуры, нічога добрага не абяцала. Пакуль у госці не завітаў Платон Галавач, які быў блізкім сваяком Ксеніі.

- Гэтыя мне літаратары! - напаўжартам абурыўся ён. - Усё яны чыталі, усё ведаюць, а дзіця ўжо трэці месяц без імя жыве! Гэтак вы, чаго добрага, забудзецеся, калі яна нарадзілася! - І рашуча дадаў: - Будзе Валянцінай! Я сёння прачытаў у Багрыцкага цудоўны верш: «Валя, Валентина, что с тобой теперь? Белая палата, крашеная дверь…».

- Дык гэта ж «Смерть пионерки»! - жахнулася Ксенія.

Але Аркадзь Куляшоў падсумаваў:

- Што кіем, што палкай!

Так дачка стала Валянцінай.

Пра бярозы і таполі

Калі Купала напісаў верш «Два таполі», перакладаць яго ўзяўся знакаміты расійскі паэт Эдуард Багрыцкі. Аднак не паспеў Купала ўбачыць пераклад, а яму ўжо тэлефануюць з Масквы:

- Добры ты верш напісаў. Віншуем.

- Які?

- «Две березы».

- Ці не памыляецеся? Не пісаў я пра бярозы.

Даслалі пераклад: і сапраўды, размова ў вершы пра бярозы, а не таполі.

«А гэта ў вас таму так хораша атрымалася, сардэчна, Іван Дамінікавіч, што таполі вам - як родныя і блізкія людзі, - гаварыў пасля Багрыцкі. - А мне бярозы радней. Я ўзяў ваш верш, прачытаў раз, другі, выйшаў да мосціка над ровам, да бярозак, яшчэ раз прачытаў, вельмі падобна, вось і пераклаў».

Коска

З цыкла «Вакол літаратуры і літаратараў» пісьменніка Барыса Сачанкі:

«Валянцін Зуб прыйшоў у літаратуру з хлебазавода і не надта разбіраўся, дзе якія знакі прыпынку трэба ставіць. І з яго, калі ён працаваў у «Вожыку», не-не дый пасмейваліся. Асабліва адказны сакратар Сяргей Дзяргай.

Неяк Валянцін Зуб напісаў апавяданне, у якім быў сказ: «Пасярод пакоя стаяў стол». І ў сказе гэтым пасля слова «пакоя» стаяла коска. Сяргей Дзяргай, ухмыльнуўшыся, паклікаў да сябе Валянціна Зуба і спытаў:

- Валянцін, а чаму ты пасля «пакоя» паставіў коску?

- А-я-яй, - разгубіўся, пачырванеў Зуб. - Я ж ведаў, што тут не трэба коска, а бачыш, паставіў.

І, узяўшы ў Дзяргая ручку, тут жа перанёс яе, паставіў пасля слова «стаяў».

Ранее мы писали, что неизвестная редакция песни Владимира Высоцкого «В холода», где упоминаются Минск и Брест, продана на аукционе за $2600.